Lộ trình triển khai, đối tác và quản trị rủi ro

Tóm tắt

Tài liệu này chuyển kiến trúc Union nhiều tầng (xem TL03) thành một lộ trình hành động 30 năm, một bản đồ đối tác theo sáu tầng, một sổ đăng ký rủi ro và một hệ thống chỉ số đo lường. Kết luận trung tâm: con đường khả thi duy nhất là chứng minh nhỏ, minh bạch triệt để và để chính danh đi trước tham vọng. Lộ trình gồm năm giai đoạn: Khởi xướng (quý 4/2026 – hết 2027), Thí điểm (2028–2029), Liên minh tiên phong (2030–2032, hoàn tất chuyển giao của 9S Union chậm nhất 31/12/2032), Mở rộng (2033–2041), Trưởng thành (2042–2056). Mỗi giai đoạn có "điều kiện qua" rõ ràng. Chưa đạt điều kiện thì chưa sang giai đoạn sau, dù áp lực tăng trưởng lớn đến đâu.

Năm điểm then chốt:

1. Lõi Việt Nam, vỏ quốc tế trung lập. Luật Hợp tác xã 17/2023/QH15 giới hạn thành viên chính thức là nhà đầu tư nước ngoài ở mức dưới 35% CXM (Thư viện Pháp luật). Vì vậy HTX Việt Nam chỉ làm được lõi trong nước. Thành viên quốc tế cần một "chủ thể sứ mệnh" phi lợi nhuận đặt ở nước thứ ba trung lập.
2. Thước đo thành công là thành viên hoạt động và nhu cầu được đáp ứng có kiểm chứng, không phải số đăng ký. Mobile money có 2,3 tỷ tài khoản đăng ký nhưng chỉ 593 triệu tài khoản hoạt động hằng tháng (GSMA).
3. Đồng hành với mọi tầng. Hình mẫu là địa vị "trợ giúp chính quyền" của các Hội Chữ thập đỏ – Trăng lưỡi liềm đỏ: một "quan hệ đối tác đặc thù, có trách nhiệm và lợi ích hai chiều" (IFRC Disaster Law).
4. Rủi ro lớn nhất nằm ở chính danh, pháp lý và niềm tin, không ở kinh tế học. Cụ thể là luật chứng khoán, dữ liệu sinh trắc học, nguy cơ bị liên tưởng tới các mô thức lừa đảo "tổ chức toàn cầu", và nguy cơ người sáng lập nắm giữ quyền lực quá lâu.
5. 9S Union cam kết chuyển giao theo mốc có văn bản ràng buộc. Trường hợp Wikimedia năm 2024 là bài học ngược: Hội đồng Quỹ bác Hiến chương Phong trào dù 83,78% tổ chức liên kết và 73,30% cá nhân bỏ phiếu ủng hộ (Meta-Wiki).

Nhóm phân tích ước tính chủ quan rằng một mạng lưới Union nhiều tầng có trên 1 tỷ thành viên hoạt động thực sự vào khoảng năm 2056 có xác suất 20–30% khi được định vị theo hướng đồng hành (xem TL04). Lộ trình dưới đây được thiết kế để mỗi bước đều có giá trị tự thân, kể cả khi mục tiêu cuối cùng không đạt được.

Lưu ý chung. Việc nêu tên một tổ chức, quốc gia hay cá nhân trong tài liệu này không hàm ý họ ủng hộ, đã được liên hệ hoặc có quan hệ với 9S Union hay Union. Đây là danh sách ứng viên để tham vấn và thẩm định. Tài liệu không phải tư vấn pháp lý, tài chính hay đầu tư.

Nguyên tắc triển khai

Bảy nguyên tắc nền tảng của Union (xem TL01) nói Union là gì. Năm nguyên tắc triển khai dưới đây nói Union được xây dựng như thế nào. Mỗi nguyên tắc rút ra từ một bài học cụ thể đã có tiền lệ.

Chứng minh nhỏ trước khi nói lớn

Mọi tổ chức thành viên bền vững quy mô lớn đều bắt đầu từ một nhu cầu kinh tế cụ thể của một cộng đồng cụ thể. Cửa hàng của những người tiên phong Rochdale năm 1844 do 28 người, đa số là thợ dệt, lập ra (Rochdale Pioneers Museum). Ngày nay phong trào HTX có khoảng 3 triệu HTX và khoảng 1 tỷ thành viên (ICA). Amul đi từ HTX làng lên 18 liên hiệp huyện, với khoảng 3,6 triệu nông dân (AgroSpectrum). Ngược lại, các dự án tuyên bố quy mô hành tinh ngay từ đầu, như Hiến pháp Trái Đất hay "Hộ chiếu Thế giới", tồn tại hàng chục năm nhưng không đạt chính danh (Wikipedia: WCPA; Wikipedia: WSA). Với Union, quy tắc là: mỗi tuyên bố công khai về quy mô phải đi sau, không đi trước, dữ liệu đã kiểm chứng.

Minh bạch triệt để

Một dự án tự nhận phục vụ "toàn nhân loại" ra đời tại Việt Nam sẽ bị công chúng và cơ quan quản lý đặt cạnh các vụ đa cấp và "dự án quốc tế" kêu gọi góp vốn từng gây thiệt hại. OneCoin là một mô hình đa cấp khoảng 4 tỷ USD có nạn nhân ở nhiều nước châu Á CXM (FBI). Cách phòng vệ duy nhất là minh bạch vượt chuẩn: công bố mọi khoản thu chi, mọi văn bản đối tác đã ký, mọi xung đột lợi ích, và kiểm toán độc lập hằng năm. Bài học từ UN Global Compact cũng cần ghi nhớ: cam kết tự nguyện không kèm kiểm chứng sẽ bị phê là "bluewashing", và tổ chức này đã phải khai trừ hơn 3.000 công ty (UNGC). Minh bạch của Union vì vậy phải kiểm chứng được, chứ không chỉ được tuyên bố.

Chính danh đi trước tham vọng

Các mạng lưới bền nhất trong hơn một thế kỷ (Chữ thập đỏ, ICA, Olympic, Hướng đạo) có chung một công thức. Chúng có nhiệm vụ cụ thể và hữu ích mà nhà nước cần, một bộ nguyên tắc ngắn và ổn định, cơ chế công nhận đơn vị theo từng quốc gia, và một văn kiện được nhà nước công nhận. IFRC hiện có 191 Hội quốc gia và 18,3 triệu tình nguyện viên (IFRC 2025 Annual Report). Quy tắc triển khai của Union: chỉ công bố quan hệ đối tác khi đã có văn bản ký kết công khai, không bao giờ tuyên bố "được công nhận" khi chưa có văn bản. Mô thức "tự xưng được công nhận" chính là thủ đoạn của Kailasa, thực thể đã khiến hơn 30 thành phố Mỹ ký "kết nghĩa" (Vice).

Đo bằng thành viên hoạt động và nhu cầu được đáp ứng có kiểm chứng

Số đăng ký là chỉ số dễ thổi phồng nhất. Mobile money có tỷ lệ tài khoản hoạt động khoảng 26% (GSMA). World ID có khoảng 12–18 triệu người được xác minh sau khoảng ba năm MT, trong khi có nguồn nêu tới 450 triệu "đăng ký" (Time; Biometric Update). Ngay cả WOSM cũng có chênh lệch giữa ước tính "hơn 57 triệu" và số điều tra chính thức 48.228.194 người (scout.org; WOSM census). Union chỉ báo cáo hai chỉ số gốc: thành viên hoạt động (định nghĩa ở chương Hệ thống chỉ số) và nhu cầu được đáp ứng có kiểm chứng độc lập. Mọi chỉ số khác đều là chỉ số phụ.

Đồng hành với mọi tầng

Union không đối lập với gia đình, cộng đồng, HTX, doanh nghiệp, văn hóa, tôn giáo, dân tộc, quốc gia hay tổ chức quốc tế. Đó là các tầng hạ tầng cùng vận hành Union (xem TL03). Trong triển khai, điều này có ba hệ quả. Thứ nhất, việc nào tầng gần con người nhất làm tốt thì để tầng đó làm. Đây là nguyên tắc bổ trợ (subsidiarity), một ngôn ngữ mà luật EU (EUR-Lex, TEU Điều 5) và giáo huấn xã hội Công giáo (Vatican, Quadragesimo Anno) cùng chấp nhận. Thứ hai, trước mỗi bước mở rộng sang một quốc gia, Union tham vấn chính quyền sở tại, và đơn vị quốc gia vận hành như một đối tác bổ trợ có tự chủ. Thứ ba, Union tận dụng hạ tầng sẵn có của các tầng: định danh quốc gia, hệ thống thanh toán, mạng lưới HTX, cơ sở văn hóa và tôn giáo. Union không dựng hạ tầng song song.

Hai nguyên tắc phụ bổ sung cho năm nguyên tắc trên. Thể chế hóa trước, rút lui sau: phong trào Chữ thập đỏ vẫn bền vững dù Henry Dunant phải rời ICRC năm 1867, vì các nguyên tắc và thể chế đã được luật hóa (ICRC). Không hứa lợi nhuận ở giai đoạn đầu: tư cách thành viên không mang kỳ vọng sinh lời, để tránh bị coi là chào bán chứng khoán và để tách hẳn Union khỏi các mô hình đa cấp.

Lộ trình theo giai đoạn

Tổng quan năm giai đoạn

Quy mô định hướng là đề xuất của nhóm phân tích, không phải dự báo. Các mốc tham chiếu thực tế cho thấy độ khó của từng nấc. Sở hữu đại chúng trực tiếp hiện mới đạt cỡ vài trăm nghìn người: Green Bay Packers có khoảng 539.000 cổ đông (Broadridge), FC Barcelona hơn 140.000 socios (La Nación). Các mạng lưới cá nhân có cấu trúc liên bang đạt hàng chục triệu người: Amnesty hơn 10 triệu (Amnesty Finland), IFRC 18,3 triệu tình nguyện viên, Hướng đạo khoảng 57–60 triệu. Chỉ phong trào HTX chạm mốc khoảng 1 tỷ, và đó là sau hơn 180 năm.

Giai đoạn 0. Khởi xướng (quý 4/2026 – hết 2027)

Khung pháp lý Việt Nam. Luật HTX 17/2023/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2024. Luật cho phép người nước ngoài cư trú hợp pháp làm thành viên liên kết không góp vốn, nhưng tổng số thành viên chính thức là nhà đầu tư nước ngoài phải dưới 35% CXM (ACC Group; LuatVietnam). Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 ủng hộ hội nhập sâu, gồm cả khoa học–công nghệ và chuyển đổi số, nhưng yêu cầu giữ vững định hướng chính trị và an ninh (Mekong ASEAN). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (hiệu lực 1/1/2026) phải được đối chiếu văn bản gốc trước khi thiết kế hệ thống thành viên CXM. Phong trào HTX trong nước có hơn 36.000 HTX, đóng góp khoảng 4,8% GDP với 5,98 triệu thành viên. Tuy nhiên tầng liên hiệp còn mỏng: 164 liên hiệp HTX, chỉ khoảng 3% HTX tham gia liên hiệp (VnEconomy). Đây vừa là hạn chế vừa là cơ hội: Union có thể đóng góp trực tiếp vào việc củng cố tầng liên hiệp mà chính sách trong nước đang cần.

Chủ thể sứ mệnh trung lập. Ứng viên hàng đầu là hiệp hội theo Điều 60–79 Bộ luật Dân sự Thụy Sĩ, hình thức IOC, FIFA và WWF đang dùng. Hình thức này lập nhanh nhưng giám sát yếu, nên phải bổ sung kiểm toán và hội đồng đạo đức độc lập CXM (Fedlex). Thụy Sĩ còn có Luật Nhà nước chủ nhà cho phép cấp quy chế ưu đãi cho tổ chức "gần như liên chính phủ" CXM (Swiss FDFA). Wyoming DUNA (tối thiểu 100 thành viên, sửa đổi SF0022 có hiệu lực 1/7/2026) phù hợp cho quản trị số (Wyoleg). Nhưng DUNA vẫn chịu luật Mỹ, nên dễ bị gán nhãn địa chính trị. Hình thức HTX châu Âu (SCE) gần như không được dùng: chỉ 24 SCE trên khoảng 131.000 HTX ở EU (số liệu 2011) (Eurofound).

Giai đoạn 1. Thí điểm (2028–2029)

Chọn ngành bằng ma trận nhu cầu × chỉ số × ngành × khoảng trống. Khung đo gồm 12 chiều nền tảng xã hội và 9 ranh giới hành tinh của mô hình Doughnut (DEAL). Nền triết lý là các nhu cầu không phân cấp của Max-Neef (EJOLT), và chỉ số theo dõi là HDI, Social Progress Index (SPI) cùng chỉ tiêu SDG. Mỗi ngành ứng viên được chấm theo sáu tiêu chí: (a) quy mô khoảng trống nhu cầu; (b) năng lực sẵn có của HTX Việt Nam; (c) mức rủi ro pháp lý thấp, ưu tiên ngành không phải sản phẩm tài chính chào bán cho công chúng; (d) kết quả đo và kiểm chứng được; (e) khả năng tự trang trải từ doanh thu; (f) khả năng nhân bản sang nước khác. Kinh nghiệm quốc tế gợi ý nông nghiệp là ngành HTX mạnh nhất: chiếm 35,7% doanh thu của 300 HTX lớn nhất thế giới (ICA). Các ngành khác cũng có tiền lệ: tài chính hợp tác, như hệ thống WOCCU với 412,7 triệu thành viên (WOCCU), và dữ liệu y tế do thành viên sở hữu, như MIDATA (MIDATA). Đây chỉ là gợi ý. Ma trận mới là công cụ quyết định, và kết quả chấm điểm phải được công bố.

Thí điểm thành viên dựa trên hạ tầng sẵn có. Định danh là nút thắt lớn nhất: khoảng 800 triệu người không có giấy tờ tùy thân chính thức và ít nhất 2,8 tỷ người không có danh tính số dùng được trực tuyến (World Bank ID4D). Dự án World chỉ có khoảng 12–18 triệu người được xác minh sau khoảng ba năm MT (Time). Tòa án Tối cao Kenya đã ra lệnh xóa dữ liệu sinh trắc học mà dự án thu năm 2023 (Business Daily Africa). Vì vậy Union không tự phát hành ID và không thu sinh trắc học. Union liên kết với ID quốc gia và hạ tầng số công (DPI), chỉ lưu tối thiểu dữ liệu cần thiết. Về thanh toán, gần 900 triệu người chưa có tài khoản đã có điện thoại (World Bank Findex). Điện thoại và các hệ thống như UPI, Pix, mobile money là kênh tự nhiên, Union không cần dựng hệ thống thanh toán riêng.

Thí điểm quản trị hai tầng. Tầng chiến lược là một hội đồng bốc thăm 100–150 người đại diện cho thành viên, có AI hỗ trợ hòa giải. Tiền lệ: Global Assembly năm 2021 bốc thăm 100 người đại diện dân số thế giới, họp 68 giờ (Carnegie); Collective Constitutional AI thu 38.252 phiếu từ khoảng 1.000 người qua Polis (Anthropic). Tầng toàn thể là quadratic funding cho một quỹ dự án nhỏ, theo mô hình Gitcoin đã phân bổ hơn 50 triệu USD (Gitcoin). Điều kiện tiên quyết là mỗi thành viên được xác minh là một người thật, vì quadratic funding sụp đổ trước tài khoản ảo (Sybil). Rủi ro thiên lệch của AI hòa giải phải được kiểm tra độc lập, và mọi văn bản do AI soạn phải được người thật phê duyệt.

Giai đoạn 2. Liên minh tiên phong (2030–2032)

Chiến lược "đi trước rồi mở rộng" có tiền lệ rõ. AIIB tăng từ 57 thành viên sáng lập lên 110 thành viên được phê duyệt (Euronews). Liên minh Global Solidarity Levies tăng từ 8 lên 13 nước chỉ trong vài tháng (CAPA). Quỹ vĩnh viễn học theo hai mô hình. GPFG Na Uy chi tiêu theo quy tắc, xấp xỉ lợi suất thực kỳ vọng khoảng 3% (Regjeringen). Alaska Permanent Fund tách vốn gốc khỏi phần lợi nhuận chia (APFC). Mặt trái cần tránh là mức chi trả trở thành đối tượng tranh chấp chính trị hằng năm. Chi tiết kiến trúc quỹ và cơ chế khóa tài sản xem TL03.

Giai đoạn 3. Mở rộng (2033–2041)

Mở rộng là giai đoạn dễ thất bại nhất trong lịch sử HTX. Fagor phá sản năm 2013, một phần do các công ty con ở nước ngoài không phải HTX (CLEO Rutgers). Co-operative Bank thiếu hụt vốn 1,5 tỷ GBP sau vụ sáp nhập Britannia (Kelly Review). Quy tắc cho giai đoạn này: mỗi đơn vị mới phải có lộ trình trở thành đơn vị do thành viên sở hữu, và tốc độ mở rộng không được vượt năng lực quản trị. Về văn kiện neo, tiền lệ đáng chú ý là IGF: Đại hội đồng LHQ đồng thuận biến diễn đàn đa bên này thành diễn đàn thường trực vào tháng 12/2025 (IGF).

Giai đoạn 4. Trưởng thành (2042–2056)

Mốc chuyển giao của 9S Union

Hai bài học ngược cần ghi rõ vào điều lệ. Wikimedia năm 2024 cho thấy pháp nhân trung tâm còn giữ quyền phủ quyết thì việc chuyển giao có thể đổ vỡ, dù cộng đồng ủng hộ áp đảo. Long-Term Benefit Trust bị phê là có thể bị siêu đa số cổ đông sửa quyền (EA Forum). Vì vậy cam kết chuyển giao phải không thể bị chính 9S Union đơn phương sửa đổi sau khi ban hành.

Bản đồ đối tác theo sáu tầng

Các bảng dưới đây liệt kê ứng viên đối tác cho từng tầng của mô hình Union. Như đã nói ở phần đầu, việc nêu tên không hàm ý ủng hộ hay quan hệ. Mọi đối tác phải qua thẩm định độc lập trước khi hợp tác, và chỉ được công bố sau khi đã ký văn bản.

T1. Cá nhân: kênh tiếp cận và đại diện

Tầng cá nhân không có "đối tác" theo nghĩa tổ chức. Đối tác ở tầng này là các kênh giúp từng người tham gia được, nhất là 2,2 tỷ người còn offline, 96% trong số đó sống ở nước thu nhập thấp và trung bình (ITU).

T2. Gia đình, cộng đồng, HTX, doanh nghiệp

T3. Văn hóa, tôn giáo, dân tộc

Đây là tầng nhạy cảm nhất. Nhóm phân tích không đề xuất tiếp cận một tổ chức tôn giáo cụ thể nào ở giai đoạn đầu. Union cần tham vấn để hiểu cách các cộng đồng đón nhận ngôn ngữ "liên hiệp nhân loại", sau đó mới thiết kế hợp tác. Mọi tiếp cận phải tôn trọng nguyên tắc trung lập tôn giáo (Nguyên tắc 6) và pháp luật sở tại về tín ngưỡng, tôn giáo.

T4. Quốc gia và chính quyền

Danh sách cố ý đa dạng về địa lý để tránh bị gán vào một phe. Với mọi quốc gia, Union chỉ hoạt động sau khi đã tham vấn chính quyền sở tại và tuân thủ pháp luật sở tại.

T5. Tổ chức quốc tế và khu vực

Đối tác học thuật và xã hội dân sự (bắc cầu giữa T2 và T5):

T6. 9S Union (chất xúc tác)

9S Union không phải đối tác của chính mình. Vai trò của 9S Union trong bản đồ là điều phối việc tiếp cận các tầng khác trong giai đoạn 0–2, rồi chuyển chức năng này cho bộ máy do thành viên kiểm soát. Ba cam kết ứng xử của 9S Union với đối tác: (1) không tuyên bố quan hệ khi chưa ký văn bản; (2) công bố toàn văn mọi thỏa thuận, trừ phần bí mật do luật định; (3) không nhận tài trợ kèm điều kiện làm sai lệch Bảy nguyên tắc.

Danh sách chuyên gia ưu tiên tham vấn

Bảng dưới đây xếp theo chủ đề. Chức vụ năm 2026 của nhiều người chưa được xác minh lại CXM, trừ những dòng ghi "xác minh 10/2026". Bảng chỉ nêu cơ quan và trang công khai. Việc nêu tên không hàm ý người đó ủng hộ hay có quan hệ với 9S Union. Mọi lời mời tham vấn đều phải qua quy trình thẩm định như đối với đối tác tổ chức.

Danh sách thiên về học giả phương Tây và một số tiếng nói Nam bán cầu. Việc bổ sung chuyên gia Việt Nam, châu Phi, Mỹ Latinh và Nam Á là ưu tiên của giai đoạn 0. Tổng quan cho đến nay chưa tìm thấy công trình học thuật công khai nào của học giả Việt Nam chuyên sâu về HTX toàn cầu hay quản trị kinh tế toàn cầu.

Sổ đăng ký rủi ro

Khả năng xảy ra và mức tác động là đánh giá chủ quan của nhóm phân tích cho giai đoạn 0–2, theo ba mức Cao/Trung bình/Thấp. Cột "Tầng chủ trì" chỉ tầng chịu trách nhiệm chính về biện pháp giảm thiểu, theo mô hình sáu tầng (xem TL03). Sổ này phải được cập nhật mỗi quý và công bố.

Ba rủi ro có khả năng xảy ra cao và tác động cao (1, 4 và 14) cần biện pháp ngay từ đầu giai đoạn 0 (xem chương Việc cần làm ngay). Rủi ro 11 (lệ thuộc một nhà tài trợ) gần như chắc chắn xảy ra ở giai đoạn đầu, vì 9S Union là nguồn vốn khởi xướng. Cách xử lý không phải là tránh né mà là công bố rõ tỷ trọng và lộ trình giảm dần.

Hệ thống chỉ số đo lường

Hệ thống gồm hai chỉ số gốc và các chỉ số hỗ trợ. Mọi chỉ số đều phải có định nghĩa công khai, dữ liệu gốc lưu giữ được để kiểm toán, và được công bố ít nhất mỗi quý từ giai đoạn 1.

Hai cảnh báo về đo lường. Thứ nhất, không cộng dồn "nhu cầu được đáp ứng" giữa các chiều, vì các khoảng trống chồng lấn mạnh lên cùng nhóm người nghèo. Thứ hai, kỳ vọng về tác động của chuyển giá trị trực tiếp cần thực tế. Nghiên cứu OpenResearch trả 1.000 USD/tháng trong 3 năm cho thấy chi tiêu thiết yếu tăng, nhưng không cải thiện đáng kể sức khỏe hay tài chính dài hạn (J-PAL). Vì vậy chỉ số đầu ra phải đo kết quả thật trong đời sống thành viên, không chỉ đo số tiền đã chuyển.

Ngân sách và nguồn lực giai đoạn đầu

Tài liệu này không đưa ra con số ngân sách chính xác. Quy mô phụ thuộc vào ngành thí điểm được chọn, số nước tham gia và mức đóng góp hiện vật của đối tác, và các yếu tố này chỉ xác định được sau giai đoạn 0. Phần dưới đây nêu cấu trúc chi, thứ tự ưu tiên và các mốc đối sánh có nguồn.

Cấu trúc chi theo hạng mục (giai đoạn 0–1)

Nguồn lực và nguyên tắc tài chính

Nguồn khởi xướng từ 9S Union. Trong vai trò chất xúc tác, 9S Union đầu tư nghiên cứu và cùng vận hành giai đoạn đầu. Khoản đầu tư này phải được công bố đầy đủ, và không đổi thành quyền kiểm soát vĩnh viễn (xem TL03). Đóng góp hiện vật của đối tác (chuyên môn, cơ sở vật chất, kênh phân phối của HTX) được ghi nhận và công bố như nguồn lực tài chính. Tài trợ không hoàn lại từ quỹ và tổ chức phải chịu trần tỷ trọng cho mỗi nguồn. Bài học là phụ thuộc một nhà tài trợ lớn là điểm yếu chí mạng: ODA của nhóm DAC giảm 23,1% năm 2025, và riêng Mỹ chiếm khoảng 3/4 mức giảm (IISD). Doanh thu từ hoạt động kinh tế thật của các ngành thí điểm là nguồn bền vững nhất về dài hạn. Desjardins là ví dụ: dự trữ không chia giúp tổ chức này đạt tỷ lệ vốn Tier 1A 23,7% (Desjardins).

Phí thành viên. Nhóm phân tích khuyến nghị phí thành viên bằng không hoặc tượng trưng ở giai đoạn 0–2, để không loại trừ người nghèo. Đối sánh: hội phí Rotary là 82 USD (2025–26) và tăng lên 85,50 USD (2026–27) (Rotary). Mức này quá cao đối với nhóm thu nhập dưới 3 USD/ngày, nhóm mà Union ưu tiên phục vụ. Cổ phần của Green Bay Packers không trả cổ tức và mang tính biểu tượng (Broadridge). Đó là mô hình gần với tinh thần "tư cách thành viên không mang kỳ vọng lợi nhuận" hơn mô hình cổ phần đại chúng.

Những gì không làm. Không huy động vốn từ công chúng, không phát hành token, không nhận khoản tài trợ kèm điều kiện vi phạm Bảy nguyên tắc, và không nhận tiền từ nguồn chưa qua thẩm định.

Nguồn lực con người. Nhóm lõi giai đoạn 0 nên nhỏ, chuyên môn hóa cao: pháp lý, quản trị HTX, dữ liệu, công nghệ DPI, truyền thông và quản trị rủi ro. Nhóm lõi được bổ sung bằng hội đồng cố vấn đa dạng và mạng lưới tình nguyện viên. Kinh nghiệm của Co-operative Bank cho thấy hội đồng thiếu chuyên môn là một nguyên nhân thất bại (Kelly Review). Vì vậy Union cần cấu trúc quản trị hai tầng: hội đồng chuyên môn cộng với giám sát dân chủ.

Việc cần làm ngay trong 90 ngày

Danh sách dưới đây sắp theo thứ tự ưu tiên. Mỗi việc có tầng chủ trì và đầu ra kiểm chứng được.

Ngày 1–30: bảo vệ và cam kết

• Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam và ít nhất một thị trường quốc tế; đăng ký tên miền chính thức; công bố danh sách kênh xác thực duy nhất (T6).
• Công bố tuyên bố "những điều Union không làm": không hứa lợi nhuận, không hoa hồng giới thiệu, không bán quốc tịch hay chứng nhận, không thu sinh trắc học, không đại diện chính phủ nào, không tuyên bố đối tác khi chưa ký văn bản (T6).
• Ban hành Văn bản cam kết chuyển giao của 9S Union, gồm mốc thời gian và điều khoản không thể đơn phương sửa đổi (T6).
• Chỉ định kiểm toán viên độc lập; mở tài khoản riêng cho dự án; ban hành quy chế xung đột lợi ích (T6).
• Tạm dừng mọi hình thức kêu gọi đóng góp tài chính từ công chúng cho tới khi có ý kiến pháp lý (T6).

Ngày 31–60: pháp lý và đối tác

• Thuê luật sư độc lập tại Việt Nam để có ý kiến bằng văn bản về Luật HTX 2023 (bao gồm trần dưới 35% và thành viên liên kết không góp vốn), Nghị quyết 59-NQ/TW, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và luật đầu tư CXM (T4).
• Thuê luật sư tại nước ứng viên đặt chủ thể sứ mệnh (ưu tiên Thụy Sĩ); so sánh với DUNA; có ý kiến về luật chứng khoán và AML/KYC (T4).
• Gửi đề nghị tham vấn tới Liên minh HTX Việt Nam (T2).
• Chuẩn bị hồ sơ xin ý kiến sớm Bộ Ngoại giao và cơ quan quản lý nhà nước về HTX CXM (T4).
• Ban hành quy trình thẩm định đối tác và chuyên gia; thẩm định 5–10 ứng viên ưu tiên trong bản đồ đối tác (T6).
• Lập hội đồng cố vấn lâm thời, cân bằng về vùng (có đại diện Nam bán cầu) và giới (T6).

Ngày 61–90: dữ liệu, thiết kế thí điểm và minh bạch

• Dựng bảng điều khiển nhu cầu phiên bản 0 từ các nguồn dữ liệu mở; công bố ma trận nhu cầu × chỉ số × ngành × khoảng trống kèm phương pháp; rút gọn còn 2–3 ngành ứng viên (T6, T2).
• Ban hành định nghĩa "thành viên hoạt động" và "nhu cầu được đáp ứng có kiểm chứng"; thiết kế cách đo đường cơ sở (T6).
• Thực hiện đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu cho hệ thống thành viên thí điểm; xác nhận không dùng sinh trắc học (T6, T4).
• Soạn dự thảo Hiến chương sứ mệnh dựa trên Bảy nguyên tắc (TL01) và đưa ra tham vấn công khai (T6, T1).
• Hoàn thiện sổ đăng ký rủi ro phiên bản 1, giao người chủ trì cho từng rủi ro, ưu tiên rủi ro 1, 4 và 14 (T6).
• Công bố báo cáo minh bạch đầu tiên: nguồn vốn, chi tiêu, đối tác đã ký, các tham vấn đã thực hiện (T6).
• Đánh giá kết quả 90 ngày theo điều kiện qua của giai đoạn 0; công bố những việc chưa đạt và lý do (T6).

Kết luận

Lộ trình này cố ý chậm ở đầu và chặt ở từng bước chuyển. Lý do là các thất bại trong lịch sử của những dự án "toàn nhân loại" không đến từ thiếu ý tưởng hay thiếu nguồn lực. Chúng đến từ ba sai lầm: hứa trước khi chứng minh, mở rộng trước khi có năng lực quản trị, và giữ quyền kiểm soát quá lâu ở trung tâm. Cả ba sai lầm đều có thể phòng tránh bằng thiết kế. "Điều kiện qua" chặn sai lầm thứ hai. Thước đo thành viên hoạt động và nhu cầu được đáp ứng có kiểm chứng chặn sai lầm thứ nhất. Văn bản cam kết chuyển giao không thể đơn phương sửa đổi chặn sai lầm thứ ba.

Điểm mới mà tài liệu này rút ra là giá trị của Union không phụ thuộc vào việc đạt được mục tiêu cuối cùng. Nếu dừng ở giai đoạn 1, Union vẫn để lại một liên hiệp HTX Việt Nam mạnh hơn ở tầng liên hiệp, nơi phong trào trong nước đang yếu nhất. Nếu dừng ở giai đoạn 2, Union để lại một liên minh nhiều nước có quỹ vĩnh viễn minh bạch. Nếu tới được giai đoạn 4, Union sẽ là tầng mà thế giới đang thiếu: một kênh phục vụ những người ở các nước có năng lực nhà nước hạn chế, nơi các quỹ AI quốc gia không chạm tới (xem TL04). Nhờ vậy mỗi bước đi đều có lý do tồn tại riêng. Đây là cách để một tham vọng lớn trở thành một kế hoạch có thể bắt đầu ngay.