Tuyên ngôn và Bảy nguyên tắc nền tảng

Lời mở đầu: vì sao nhân loại cần một liên hiệp của chính mình, và vì sao là lúc này

Nhân loại có khoảng 8,2 tỷ người (2025) cùng sống trên một hành tinh (UN DESA, WUP 2025). Chúng ta chưa bao giờ giàu có, kết nối và hiểu biết như hiện nay. Vậy mà những nhu cầu cơ bản nhất vẫn chưa được đáp ứng cho hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ người. Khoảng 808 triệu người sống dưới chuẩn nghèo cùng cực mới 3 USD/ngày (Our World in Data – dự phóng của Ngân hàng Thế giới). Khoảng 673 triệu người bị đói trong năm 2024 (IISD – SOFI 2025). 3,8 tỷ người không có bất kỳ chế độ bảo trợ xã hội nào (ITUC – ILO World Social Protection Report 2024–26), và 2,2 tỷ người vẫn chưa kết nối internet (ITU 2025). Trong 139 mục tiêu phát triển bền vững có dữ liệu xu hướng, chỉ 36% đang đúng hướng hoặc tiến bộ vừa phải (UN SDG Report 2026).

Thời điểm này cũng khác mọi thời điểm trước vì trí tuệ nhân tạo. Tỷ trọng thu nhập của người lao động trên toàn cầu đã giảm 1,6 điểm phần trăm kể từ năm 2004, tương đương khoảng 2.400 tỷ USD mỗi năm chuyển khỏi tiền công, và Tổ chức Lao động Quốc tế coi tự động hóa và AI là một động lực của xu hướng này (UN News – ILO 2024). Trong khi đó, giá trị của vốn AI dồn vào một số rất ít doanh nghiệp: mười cổ phiếu lớn nhất đã chiếm khoảng 39% vốn hóa S&P 500 vào quý 3/2026 TC (Seeking Alpha). Nếu máy móc ngày càng làm thay con người, phần lớn của cải sẽ đến qua quyền sở hữu thay vì qua tiền lương. Vì vậy câu hỏi trung tâm của thời đại là: ai sở hữu AI và robot?

Những khủng hoảng chung như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, già hóa dân số và đứt gãy chuỗi cung ứng không dừng lại ở biên giới nào. Các cơ chế hợp tác hiện có đang chịu sức ép lớn: viện trợ phát triển chính thức năm 2025 giảm 23,1% theo giá thực, mức giảm lớn nhất từng được ghi nhận (IISD – số liệu sơ bộ OECD).

Khủng hoảng buộc nhân loại phải có lời giải, nhưng không chọn sẵn lời giải nào. Thập niên 1930 cho ra đời cả những chính sách an sinh lẫn các chế độ phát xít. Vì vậy cần thiết không có nghĩa là tất yếu. Tương lai sẽ được định hình bởi những gì con người chủ động xây dựng. Tuyên ngôn này đề xuất một lựa chọn: để từng con người cùng nhau xây dựng, sở hữu và quyết định một liên hiệp phục vụ chính mình. Liên hiệp đó đồng hành với gia đình, cộng đồng, văn hóa, tôn giáo và quốc gia, không đứng đối lập với các thiết chế này.

Union là gì

Union, tên đầy đủ đề xuất là Liên hiệp Nhân loại (Union of Humanity), là liên hiệp của từng con người trên Trái Đất. Thành viên của Union là cá nhân. Quốc gia, dân tộc, tổ chức, văn hóa hay tôn giáo không phải là thành viên. Liên hiệp của từng cá thể con người cũng chính là liên hiệp của toàn thể loài người: không ai đứng ngoài vì quốc tịch, tín ngưỡng, giới tính, tuổi tác, tài sản hay nơi sinh sống.

Sứ mệnh của Union là nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, kinh doanh đa sản phẩm và dịch vụ để phục vụ nhu cầu của nhân loại và đưa nhân loại tiến xa hơn. Thành viên cùng sở hữu, cùng quyết định và cùng hưởng thành quả của những gì Union tạo ra. Union là một liên hiệp kinh tế và dân sự, tự nguyện và mở. Union không phải chính phủ, không cấp quốc tịch hay hộ chiếu, không đòi ai từ bỏ tổ quốc hay đức tin. Bản sắc thành viên Union là một quan hệ tự nguyện mang tính đạo đức và dân sự, gần với cách UNESCO hiểu "công dân toàn cầu": một cảm thức thuộc về nhân loại chung chứ không phải một quy chế pháp lý CXM (UNESCO – Global citizenship education).

Union vận hành theo mô hình nhiều tầng. Cá nhân là tầng trung tâm. Gia đình, cộng đồng, hợp tác xã và doanh nghiệp tổ chức sản xuất và chăm sóc những người chưa tự tham gia được. Văn hóa, tôn giáo và dân tộc truyền tải giá trị. Quốc gia bảo đảm khung pháp lý. Tổ chức quốc tế góp chuẩn mực chung. 9S Union đóng vai trò chất xúc tác ban đầu. Hình thức tổ chức cụ thể của Union vẫn đang được nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng cùng các thành viên đầu tiên (xem TL03). Điều cố định ngay từ đầu là nguyên lý: mỗi con người là một thành viên.

Bảy nguyên tắc nền tảng

Các phong trào toàn cầu bền vững nhất đều đặt nền trên một bộ nguyên tắc ngắn, ổn định và dễ sao chép. Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ có bảy Nguyên tắc cơ bản, được thông qua năm 1965 và đến nay vẫn gắn kết 191 Hội quốc gia CXM (IFRC – Fundamental Principles; IFRC 2025 Annual Report). Phong trào hợp tác xã có bảy nguyên tắc trong Tuyên bố về Bản sắc Hợp tác xã năm 1995, chung cho khoảng 3 triệu hợp tác xã CXM (ICA – Cooperative identity). Tiếp nối truyền thống đó, Union đặt mình dưới bảy nguyên tắc sau.

1. Nhân loại là một

Union phục vụ mọi con người, không phân biệt. Nguyên tắc này tiếp nối Điều 1 của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền: mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về nhân phẩm và quyền (Liên Hợp Quốc – UDHR). Trong thực hành: không điều kiện thành viên nào được dựa trên quốc tịch, sắc tộc, tôn giáo, giới tính hay tài sản. Khi nguồn lực có hạn, Union ưu tiên những người bị bỏ lại xa nhất, vì phục vụ mọi người nghĩa là bắt đầu từ chỗ khoảng trống lớn nhất.

2. Bình đẳng cá nhân

Mỗi người có một tư cách thành viên và một tiếng nói ngang nhau. Số tiền đóng góp, chức vụ hay mức độ giàu có không mua thêm được quyền lực. Trong thực hành: mọi cuộc bỏ phiếu toàn thể theo nguyên tắc một người một phiếu, giống nguyên tắc kiểm soát dân chủ của hợp tác xã. Union phải có cơ chế xác minh mỗi người chỉ có một tư cách, đồng thời tôn trọng quyền riêng tư và không bắt buộc thu dữ liệu sinh trắc học.

3. Mở và tự nguyện

Ai cũng có thể tham gia và có thể rời đi. Không ai bị ép gia nhập, và không ai bị giữ lại. Trong thực hành: tư cách thành viên không phụ thuộc khả năng đóng phí. Người không có internet hoặc giấy tờ tùy thân phải có kênh tham gia khác. Khi rời Union, thành viên không bị phạt và dữ liệu cá nhân của họ được xử lý theo yêu cầu của họ.

4. Đồng hành và bổ trợ

Các thiết chế là hạ tầng cùng vận hành Union. Việc nào tầng gần con người nhất làm tốt thì tầng đó làm. Đây là nguyên lý bổ trợ (subsidiarity), một ngôn ngữ chung được cả giáo huấn xã hội Công giáo lẫn Hiệp ước Liên minh châu Âu sử dụng CXM (Vatican – Quadragesimo Anno; EUR-Lex – TEU Điều 5). Trong thực hành: tầng toàn cầu của Union được giữ nhỏ và tập trung vào chuẩn mực, điều phối và những việc chỉ làm được ở quy mô toàn cầu. Phần lớn quyết định và hoạt động diễn ra ở hội địa phương, hợp tác xã và cộng đồng.

5. Cùng sở hữu, cùng hưởng thành quả

Tài sản chung của Union được khóa: không chuyển nhượng, không chia nhỏ để bán, không để bị thâu tóm. Lịch sử cho thấy nhiều tổ chức tương hỗ đã bị "phi tương hỗ hóa" và tan rã khi tài sản chung có thể bị rút ra. Hai ngân hàng Northern Rock và Bradford & Bingley sụp đổ khoảng mười năm sau khi chuyển thành công ty cổ phần (Bank of England, 2011). Trong thực hành: mỗi thành viên giữ một phần sở hữu ngang nhau, không mua bán được. Gốc của quỹ chung được bảo toàn, và chỉ phần lợi tức theo quy tắc công khai mới được dùng để phục vụ thành viên.

6. Trung lập, độc lập, minh bạch

Union không thuộc phe chính trị, quốc gia hay tôn giáo nào. Mọi khoản thu chi được công khai và kiểm toán độc lập. Union có thể hợp tác với mọi bên nhờ không đứng về phe nào. Union được tin cậy vì cho phép mọi người kiểm chứng. Trong thực hành: Union không tham gia tranh cử, không ủng hộ ứng viên hay đảng phái. Union đặt trần phụ thuộc vào bất kỳ nguồn tài trợ đơn lẻ nào và công bố báo cáo tài chính đã kiểm toán hằng năm.

7. Vì hôm nay và mai sau

Union phục vụ thế hệ hiện tại trong ranh giới hành tinh và không lấy đi của thế hệ sau. Quỹ Thường trực Alaska là một tiền lệ: từ khi thành lập, quỹ đã chi 51,4 tỷ USD lợi nhuận cho thế hệ hiện tại và giữ lại 63,1 tỷ USD cho thế hệ sau (APFC). Trong thực hành: mọi quyết định đầu tư lớn phải được đánh giá tác động môi trường và tác động liên thế hệ. Quy tắc chi tiêu của quỹ chung bảo đảm gốc không bị tiêu hao.

Quan hệ với các thiết chế: đồng hành, không thay thế

Gia đình, cộng đồng, hợp tác xã, doanh nghiệp, dân tộc, văn hóa, tôn giáo, quốc gia, chính quyền và tổ chức quốc tế không đối lập với Union. Chúng là hạ tầng cơ sở cùng 9S Union phối hợp, hỗ trợ, quản trị, điều phối và thúc đẩy Union. Union không đặt mình lên trên hay thay thế bất kỳ thiết chế nào. Union bổ trợ cho các thiết chế và vận hành cùng chúng.

Gia đình, cộng đồng, hợp tác xã và doanh nghiệp là nơi con người thực sự sống, làm việc và sản xuất. Union cần các thiết chế này để tổ chức sản xuất, cung cấp dịch vụ, và chăm sóc hay đại diện cho những người chưa tự tham gia được, như trẻ em và người chưa kết nối internet. Phong trào hợp tác xã đã chứng minh mô hình nhiều tầng đi từ làng lên huyện rồi lên cấp quốc gia giúp hàng triệu người cùng làm chủ mà vẫn giữ được dân chủ ở cơ sở. Amul ở Ấn Độ là ví dụ, với khoảng 3,6 triệu nông dân trong 18 liên hiệp cấp huyện (AgroSpectrum).

Văn hóa, tôn giáo và dân tộc là nguồn giá trị và niềm tin. Union không có giáo lý riêng và không cạnh tranh với đức tin nào. Union mong các cộng đồng văn hóa và tôn giáo cùng đưa sứ mệnh phục vụ con người đến với cộng đồng bằng ngôn ngữ và truyền thống của chính họ.

Quốc gia và chính quyền bảo đảm khung pháp lý, định danh công dân, hạ tầng thanh toán, an ninh và tuân thủ. Union hoạt động theo pháp luật của từng nước, tôn trọng chủ quyền và mong được là đối tác bổ trợ. Hình mẫu gần nhất là quan hệ của các Hội Chữ thập đỏ quốc gia với chính quyền. Quan hệ này được định nghĩa là một "quan hệ đối tác đặc thù, có trách nhiệm và lợi ích hai chiều", trong đó Hội vẫn giữ được sự tự chủ cần thiết để hành động trung lập (IFRC Disaster Law, 2024).

Tổ chức quốc tế và khu vực xây dựng chuẩn mực chung, điều phối xuyên biên giới và có thể đồng tài trợ. Năm 2025, Liên Hợp Quốc vừa tổ chức Năm Quốc tế Hợp tác xã vừa đưa Diễn đàn Quản trị Internet thành diễn đàn thường trực theo mô hình đa bên (UN DESA; IGF). Các sự kiện này cho thấy hệ thống liên chính phủ có thể đón nhận các phong trào lấy con người làm trung tâm.

Vì vậy Union cam kết không cấp "quốc tịch", "hộ chiếu" hay "chứng nhận công dân thế giới", và không tuyên bố được bất kỳ chính phủ hay tổ chức quốc tế nào công nhận khi chưa có văn bản chính thức. Đây cũng là những dấu hiệu thường gặp ở các mô hình lừa đảo mà mọi người cần cảnh giác (xem TL05).

Vai trò và cam kết của 9S Union

9S Union là đơn vị khởi xướng, đóng vai trò chất xúc tác. 9S Union phát động, xúc tiến, đầu tư nghiên cứu và tham gia cùng vận hành giai đoạn đầu, rồi chuyển giao Union cho chính các thành viên. 9S Union không phải là Union, không tự xưng đại diện nhân loại và không giữ Union làm tài sản riêng.

Lịch sử cho thấy người khởi xướng có thể rời đi mà phong trào vẫn bền vững. Henry Dunant phải rời ủy ban sáng lập năm 1867, nhưng phong trào Chữ thập đỏ vẫn lớn mạnh vì các nguyên tắc và thể chế của nó đã được luật hóa CXM (ICRC – Henry Dunant). Lịch sử cũng có bài học ngược lại. Năm 2024, Hiến chương Phong trào Wikimedia được 73,3% cá nhân và 83,8% tổ chức liên kết bỏ phiếu ủng hộ, nhưng vẫn không được phê chuẩn vì hội đồng của pháp nhân trung tâm không chấp thuận (Meta-Wiki – Kết quả phê chuẩn). Rút kinh nghiệm từ cả hai phía, 9S Union đưa ra sáu cam kết công khai dưới đây.

Lời kêu gọi

Chúng tôi mời từng con người cùng tham gia: góp tiếng nói, góp ý tưởng, góp sức lao động và cùng làm chủ. Không cần giàu có, quyền lực hay kết nối internet mới trở thành thành viên. Chỉ cần là một con người.

Chúng tôi mời các gia đình, cộng đồng, hợp tác xã và doanh nghiệp trở thành những tế bào sản xuất và chăm sóc của Union. Chúng tôi mời các truyền thống văn hóa và tôn giáo cùng mang thông điệp phục vụ con người bằng ngôn ngữ của mình. Chúng tôi mời các chính quyền và tổ chức quốc tế xem Union như một đối tác bổ trợ: minh bạch, trung lập và tôn trọng pháp luật. Chúng tôi mời giới nghiên cứu phản biện, thử nghiệm và cải tiến mô hình này, vì Union được xây dựng bằng bằng chứng chứ không bằng niềm tin mù quáng.

Union không hứa một thế giới hoàn hảo. Union đề xuất một cách để tám tỷ người cùng quyết định tương lai chung, trong đó thành quả của trí tuệ nhân tạo, của tri thức và của lao động thuộc về tất cả, cho hôm nay và cho mai sau. Các thế hệ trước đã gắn kết những người xa lạ bằng Chữ thập đỏ, bằng hợp tác xã, bằng Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền. Thế hệ của chúng ta có thể tiếp nối truyền thống ấy bằng một liên hiệp của chính nhân loại.

9S Union, đơn vị khởi xướng. Tháng 10/2026.